Myślibórz 1945 – 1947

Posted by on 4, Grudzień 2012 in Artykuły historyczne | 0 comments

Marek Karolczak

MYŚLIBÓRZ W LATACH 1945 – 1946
KRONIKA NAJWAŻNIESZYCH WYDARZEŃ

Styczeń

            29.01.1945

Między Myśliborzem a Pyrzycami została zrzucona 3. osobowa grupa zwiadowcza pod dowództwem kaprala Kazimierza Majewskiego, członkami grupy byli jeszcze Zygmunt Piesiewicz i nieznany radiotelegrafista. Przekazywali oni informacje o ruchach wojsk niemieckich na trasie Szczecin – Gorzów Wlkp. W 1. połowie lutego została przejęta przez wojska 1. Frontu Białoruskiego.

           

środa 31.01.1945

Godz. 16.00 Do Myśliborza (Soldina) wkracza grupa zwiadowców dowodzona przez kpt. Taranienkę. Oddział wchodził w skład batalionu (dowódca mjr Czernyszew), 210 pułku piechoty. Był to oddział rozpoznawczy 2 Armii Pancernej gwardii Armii Czerwonej. (2-я Гвардейская Танковая Армия) 1 Front Białoruski. W skład zwiadu wchodzili m.in. Dowódca zwiadu: kpt. Taranienko, dowódca plutonu młodszy lejtnant Moriew, st. Lejtnant Wybornow, st. Sierżant Sawkin, zwiadowca Ignat Omielczenko.

Godz. 18.00  zakończenie walk w mieście, według relacji uczestników zwiadowcy stracili trzech zabitych, jeden z nich Kola Prokopow został pochowany nad brzegiem Myśli, koło mostu (w parku). Rosjanie zlikwidowali (?) 158 żołnierzy i oficerów niemieckich, ponad 200 wzięli do niewoli. Zajęli 8. składów pociągów, 4. parowozy, 140 samochodów i zdobyli 4. stanowiska artylerii przeciwlotniczej, oraz duże magazyny sprzętu wojskowego, żywności, umundurowania i broni. (Relacja uczestnika zwiadu Iwana Nikołajewicza Bywszycha).

Luty

Piątek 2.02. oficjalne zajęcie Myśliborza przez Armię Czerwoną. Według komunikatu wojennego  Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej (Рабоче-Крестьянская Красная Армия):

" Na północny wschód i na zachód od Frankfurtu nad Odrą wojska radzieckie zajęły Ośno Lubuskie (Drossen) i Myślibórz (Soldin), oraz ponad 150 innych miejscowosci, m.in. Staw (Staffelde)./…/

 

Relacja Józefa Raźnego: Przebywał na robotach w Myśliborzu od 1939 do 31.01.1945 r.. Mieszkał na dzisiejszej ul. Felczaka u gospodarza.

Masa uciekinierów przechodziła przez Myślibórz. Zima była bardzo śnieżna.  Ul. Boh. Warszawy (Richtsrasse) była zatłoczona uciekinierami (na zachód). Otrzymałem polecenie dostarczyć konne podwody dla wojska, aby przewieźć żołnierzy niemieckich w stronę Ław, gdzie podobno pojawił się czołg rosyjski. W dzień wkroczenia Rosjan panowała cisza. Ranem ok. godz. 10.00 pojawił się pierwszy zwiad 2. źołnierzy (kobieta i mężczyzna), którzy przebiegali od drzwi do drzwi z ul. Pomorskiej, Pionierów na Felczaka i z Pionierów w kierunku Rynku. Ok. godz.13.00 pojawiło się z kierunku Gorzowa ok. 6. czołgów, które jechały od straży pożarnej w stronę dworca (nie słychać było strzałów). Po ok. 2. godzinach czołgi wróciły. Ok. godz. 15.00 od strony Gorzowa napłynęła masa wojska, zaprzęgi konne pojedyncze konie, które miały pałąki. Zajęli wszystkie ulice od ul. Lipowej do Rynku. Poszliśmy obejrzeć to ruskie wojsko. Żołnierze byli podchmieleni. (Przypominało nam to najazd Tatarów). Odnosili sie do nas złośliwie "A wy kto – Paliaki). Wieczorem rozpalili ognisko i tańczyli na rynku. Niemcy siedzieli cicho. Rano Rosjanie rozpoczęli bieganie i szaber po domach. Przyszli do gospodyni u której pracowałem (gospodarz zaginął wcześniej we Francji w 1943 r.) i zażądali zegarka i damskich butów. To ona wyniosła 2. pary butów i 2. zegarki. Żołnierz wyszedł, a za chwilę przyszedł drugi i to samo. Ja mówię, że tu był już jeden i wziął. A ty kto? Polak. To my kraj oswobodzili, a ty do kraju nie ujeżdźajesz? – to ty Giermaniec. Na drugi dzień (1.02.) konnym wozem w 6. osób wyjechaliśmy do Gorzowa.

Nazwiska Polaków znajdujących się w Myśliborzu to m.in.: Stanisław Papuga, Józef Raźny, Henryk Sikora, rodziny: Komasa, Marczewski, Skowron,

poniedziałek 5.02. Według relacji mieszkanki Myśliborza  major niemiecki, D. von Kleist, który prawdopodobnie odpowiadał za bezpieczeństwo mieszkańców, zastrzelił żołnierza rosyjskiego w obronie swojej żony i pani Knoll znajdującej się w mieszkaniu Kleistów.

Rosjanie aresztowali ok. 150 – 160 męższyzn w odwecie za zastrzelenie jednego z nich, umieszczeni zostali na zapleczu hotelu "Deutsches Haus" (budynek dawnego hotelu i kawiarni „Zacisze“ na ul. M. Buczka).

Środa 7.02. Na ulicy Celnej na przeciwko Domu Pomocy Społecznej 120 zostało rozstrzelanych zakładników niemieckich. Informacja H. Künkl‘a o tych wydarzeniach, wraz z listą rozstrzelanych, pod tytułem:  Die Geisel – Erschießung in Soldin, została zamieszczona w opracowaniu Heimatkreis Soldin/Neumark, Soltau 1981 s. 618 – 623.

Utworzenie Komendantury Wojennej, której dowódcą był płk Paweł Gałkin, powołał on jako organy pomocnicze burmistrza w osobie Jana Orbaczewskiego, który otrzymał polecenie utworzenie tymczasowego Zarządu Miejskiego, oraz komendanta Milicji Ochotniczej w osobie Michała Łuczaka, wykonywali oni jedynie polecenia komendanta.

7.02. 6. Warszawski Batalion Pontonowo-Mostowy (ponad 400 żołnierzy) od 29.01.1945 w dyspozycji 2. Armii Pancernej Gwardii otrzymał rozkaz natychmiastowego przebazowania z rejonu Przyłęgu do Ław k. Myśliborza. Batalion przybył 7.02., gdzie stacjonował do 16.02. Batalion w składzie trzech kompanii bez parku przeprawowego przebazował trasą: Myślibórz –  Dębno – Mieszkowice – do miejsca ześrodkowania 4 km od Czelina.  Tego samego dnia otrzymał rozkaz przerzucenie całego parku na nowe miejsce, a następnie kolejny rozkaz powrotu do Ław. Ostatecznie 18.02. batalion znalazł się ponownie nad Odrą w rejonie Czelina.

Marzec

5.03.1945 r. w okolice Myśliborza został przesunięty 1 Korpus Pancerny, który stacjonował do 5.04.,

14.03. Miejsce postoju sztabu 1 Korpusu Pancernego, 13.04 – 15.04.1945 r. Kwatermistrzowski Rzut Dowodzenia 1 AWP, polowa baza zaopatrzenia 1 Armii WP, wojskowa komenda stacji zaopatrzenia, szpital weterynaryjny 1 Armii WP,

5.03. 26 Rothenburski Pułk Art. Przeciwlotniczej 1 Dywizji Artylerii Przeciwlotniczej,

03 – 5.04 2 Brygada Pancerna 1 Korpusu Panc. WP,

do 15.03. 4 Brygada Pancerna 1 Korpusu Panc. WP (patrole w kierunkach: Giżyn, Głazów, Czelin, Cedynia),

5.03 – 20.03. 24 i 25 Drezdeński Pułk Art. Samobieżnej 1 Korpusu Panc. WP

  Kwiecień,

Utworzono radziecki szpital polowy nr 2914, przydzielony 1 Armii Wojska Polskiego. W szpitalu przebywali żołnierze radzieccy i polscy m.in. Z 1 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, 3 Pomorskiej Dywizji Piechoty im. Romualda Traugutta, 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty. Szpital zajmował budynki MOK i Gimnazjum. Zmarli z ran żołnierze byli chowani w pobliżu tych budynków. (wspomnienia)

Piątek 13.04 Został ulokowany kwatermistrzowski rzut dowodzenia (KRD) 1 Armii Wojska Polskiego – kwatermistrz armii – generał brygady E. Cukanow. Przeniesiony 15.04. do miejscowości Narost. W ciągu 12 dni przerzucono z Płot (woj. szczecińskie) polową bazę zaopatrzeniową armii. Ulokowano szpital weterynaryjny 1 Armii WP. Z dworca odchodziły transporty zaopatrujące front. Do obrony miasta przydzielono dywizjon artylerii przeciwlotniczej (trzy baterie dział) z 1 dywizji artylerii przeciwlotniczej.

Funkcjonuje węzeł lotniskowy „Myślibórz” składający się z trzech lotnisk polowych: Barnówko, Białęgi, Kruszwin. Generał Połynin wysłał w rejon węzła swojego zastępcę do spraw tyłów pułkownika Doroszenkę, przydzielając do jego dyspozycji zespół operacyjny w składzie 5 batalionów obsługi lotnisk, eskadry samolotów łącznikowych PO-2, oraz kolumny 100 samochodów ciężarowych.

Z datą 15 kwietnia 1945 r. ukazał się rozkaz dowództwa 1 Frontu Białoruskiego rozplakatowany w formie ogłoszeń w językach rosyjskim i niemieckim, który określał zasady organizacji komendantur wojskowych i tworzenia lokalnych władz pod kierownictwem i nadzorem radzieckich komendantów wojennych. Rozkaz był podpisany przez marszałka G. Hukowa i generałów Tielegina i Malinina.

Maj

Według spisu ludności w Myśliborzu znajdowało się 2644 osób w tym 281 Polaków (liczby te nie obejmują żołnierzy polskich i radzieckich stacjonujących w mieście, bądź przebywających w szpitalu).

Zorganizowano pierwszą szkołę powszechną przez Marię Konewkę, której pomagał Jan Paulus. Szkoła została utworzona w budynku na obecnej ul.Ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego nr 10 (dawna B. Bieruta). Do szkoły uczęszczało 35 dzieci. (Według innych informacji pierwsza szkoła rozpoczęła pracę 1 czerwca 1945 r.)

9 środa  Zorganizowano wiec z okazji zakończenia wojny.

Połowa maja

W połowie maja wyruszyła z Gorzowa Wlkp. Grupa leśników pod kierownictwem inżyniera Bednarczuka, której zadaniem było tworzenie polskiej administracji leśnej na terenie powiatu Myślibórz. Grupa ta dotarła do miejscowości Dolsk zwanej wtedy Dolsko (niem. Dölzig). W budynku plebanii utworzono pierwsze nadleśnictwo, a następnie zostały utworzone leśnictwa w Dolsku – leśniczy Gęsikowski. Chłopowie (niem. Herrendorf) – leśniczy Edmund Karolczak i w Tarnowie (niem. Justinenhof).

15 wtorek. Utworzenie pierwszego punktu etapowego Państwowego Urzędu Repatriacyjnego przez Oddział Powiatowy PUR w Stargardzie, oraz Inspektoratu Osadnictwa..

18.05. wyruszyła z Piły do Myśliborza grupa operacyjna na czele której stał Pełnomocnik Rządu Na Obwód Myślibórz Jan Szczepański. Grupa ta liczyła: 85 osób.

22.05. Grupa Operacyjna przybyła do Myśliborza z Gorzowa Wlkp. W liczbie 62 osób.

Pierwszą siedzibą Grupy był budynek przy Rynku nr, 10 w którym znajdował się tymczasowy Zarząd Miejski, w którym pracowali również urzędnicy niemieccy. Pełnomocnik Rządu nakazał Janowi Orbaczewskiemu opuszczenie budynku, co wywołało konflikt z Komendantem Wojennym., który nakazał opuszczenie miasta przez Grupę Operacyjną.

23.05. Ostatecznie Komendant płk Paweł Gałkin odwołał Jana Orbaczewskiego ze stanowiska tymczasowego burmistrza i Zarząd Miejski.

24.05. Jan Szczepański Pełnomocnik Rządu mianował burmistrzem Antoniego Krużyńskiego, który był członkiem Grupy Operacyjnej, sekretarzem Zarządu Miejskiego został Franciszek Jeliński. Po kilku dniach Grupa Operacyjna przejęła budynek na ul. Lipowej nr 2. Uruchomiono stołówkę w lokalu byłego hotelu, późniejsza kawiarnia "Zacisze".

Zarząd Miejski: referaty: Wojskowy i Kontroli Ruchu Ludności, Aprowizacji i Zaopatrzenia, Przemysłu i Handlu, Opieki Społecznej, Dochodów, Urząd Zatrudnienia i USC.

Zarząd Miejski był spadkobiercą  niemieckiego majątku magistrackiego w postaci lasów miejskich (523,95 ha), Jeziora Myśliborskiego, oraz gospodarstwa w Dalszem.

24 – 25.05.1945 r. miejsce postoju sztabu 5 Dywizji Piechoty, stacjonowała 2 Brygada Zaporowa do 9 – 14.06.1945r.

Czerwiec

Tworzenie pierwszych szkół rozpoczęło się w 1945 r. Pierwszą nauczycielką w Myśliborzu była Maria Konewka, która z Janem Paulusem rozpoczęła między majem a sierpniem organizację szkoły. 6 czerwca rozpoczęto zajęcia z dziećmi. 1 września Zastępca Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Myślibórz Witold Sankowski przydzielił Szkole Powszechnej w Myśliborzu materiały do pisania. Pierwsza Szkoła Powszechna rozpoczęła działalność 3 września. Była to szkoła z najwyższą klasą V, w roku szkolnym 1945/46 liczyła 7 oddziałów i 6 izb szkolnych. Kierownikiem szkoły był Władysław Grzelak. W tym samym budynku mieścił się również Inspektorat Szkolny, którego pierwszym inspektorem był Edward Malec powołany na inspektora z ważnością od 4.05.1945 r. Zastępcą inspektora był Zygmunt Robaszkliewicz.

Według spisu ludności Myślibórz liczy 2174 osoby, w tym: 474 Polaków i 1700 Niemców. Przybyło do miasta 193 osadników.

Punkt etapowy PUR został zorganizowany przez Obwodowy Oddział PUR w Stargardzie.

Został zorganizowany punkt etapowy PUR w Myśliborzu na 700 miejsc. Dowódca radzieckiej jednostki wojskowej stacjonującej w Myśliborzu kapitan Leonidas Golenka udzielał pomocy przybywającej ludności polskiej dostarczając środki lokomocji.

PUR – Państwowy Urząd Repatriacyjny.

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.

Na podstawie ustawy Krajowej Rady Narodowej z dnia 15 sierpnia 1944 r. o tymczasowym trybie wydawania dekretów z mocą ustawy (Dz. U. R. P. Nr 1, poz. 3) – Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego postanawia, a Prezydium Rady Narodowej zatwierdza, co następuje:

Art. 1. Tworzy się „Państwowy Urząd Repatriacyjny”.

Art. 2. Do zakresu działania Państwowego Urzędu Repatriacyjnego należy:

a) organizacja repatriacji ludności z obszarów innych państw na terytorium Państwa Polskiego;

b) organizacja powrotu wysiedlonych przez niemieckiego okupanta do poprzednich miejsc zamieszkania oraz organizacja przesiedlenia na tereny odzyskane ludności z innych okręgów Państwa Polskiego;

c) regulowanie planowego napływu repatriantów i przesiedleńców;

d) opieka sanitarno-żywnościowa podczas przeprowadzania repatriacji i przesiedlenia;

e) planowe rozmieszczanie repatriantów i przesiedleńców i organizacja ich osadnictwa na ziemiach polskich;

f) prowadzenie akcji pomocy repatriantom w zakresie gospodarczej odbudowy warsztatów pracy;

g) popieranie zrzeszeń i instytucji społecznych w kraju i za granicą, o ile ich celem jest niesienie pomocy i opieka nad repatriantami i przesiedleńcami.

Na podstawie: http://prawo.legeo.pl/prawo/dekret-polskiego-komitetu-wyzwolenia-narodowego-z-dnia-7-pazdziernika-1944-r-o-utworzeniu-panstwowego-urzedu-repatriacyjnego/?on=27.07.1945.

Przybyła do Stargardu Szczecińskiego grupa operacyjna, która zorganizowała pierwszy punkt etapowy oraz oddział obwodowy PUR, który był założycielem m.in. punktu etapowego PUR w Myśliborzu (maj – czerwiec). Pracownicy PUR byli pierwszymi przedstawicielami władz RP w mieście. Dzięki ich pracy do grudnia 1947 r. W Myśliborzu osiedlono 1 718 rodzin (6 257 osób), w tym repatriantów 620 rodzin (1 865 osób), przesiedleńców rodzin 1 098 (4 392 osób).

Do Myśliborza dotarła część grupy operacyjnej skierowanej do Świdwina. Po stwierdzeniu, że Świdwin przed wojną nie był siedzibą powiatu grupę skierowano do Myśliborza. W składzie tej grupy byli: Pełnomocnik Rządu RP Stanisław Schiller i jego zastępca Witold Sankowski. Posiadali oni nowe pełnomocnictwa na obwód Myślibórz. Dotychczasowy Pełnomocnik Marian Szczepański przekazał swoje uprawnienia Stanisławowi Schillerowi. Wśród członków tej grupy operacyjnej znajdował się Edward Malec – kandydat na Inspektora Szkolnego.

Został utworzony Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego którym kierował porucznik Henryk Manes. Powiatowa Komenda Milicji Obywatelskiej, której komendantem był kapitan Edward Kotłubaj. Miejska Komenda MO z komendantem chorążym Wurkowskim. Powiatowy Urząd Ziemski, którym kierował p. Mohl, a zastępcą jego był inż. Naborowski. Państwowym Urzędem Repatriacyjnym kierował inż. Jankowski, który jako pierwszy otrzymał do dyspozycji samochód ciężarowy.

Pierwsza dekada czerwca

Zebranie członków Polskiej Partii Robotniczej w obecności zastępcy Pełnomocnika Rządu Witolda Sankowskiego. Wybrano władze Komitetu Powiatowego PPR. I sekretarzem został Jan Wańkowski, II sekretarzem nieetatowym Józef Kolenda. Członkami Egzekutywy zostali: Manes, Schiller, Etinger i Dziewulak. Organizacja liczyła 33 członków w 2 organizacjach: Urzędu Pełnomocnika Rządu i Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.

Lipiec

Myślibórz zamieszkują 2 543 osoby, w tym 848 Polaków i 1 695 Niemców, do miasta przybyło 374 osadników. Został uruchomiony młyn w Myśliborzu, pierwszym kierownikiem był Leon Izydorek. Zboże dostarczały wojska radzieckie. Uruchomiono mleczarnię, której kierownikiem był Wojciech Czarzasty. Mleko dostarczała ludność niemiecka.

24 – 27 wtorek – piątek

Inspekcja obwodu Myślibórz przez inspektora obwodów Stefana Kosiora.

Urząd Pełnomocnika Rządu składa się z 74 osób. Posiada następujące Referaty: Referat Ogólno – Administracyjny: Kierownik Jan Sieja, urzędnicy: Czesław Tykulski, Stefania Karczmarek, Anna Skwarska, Stefania Ankot, Halina Pszczelkowska, Janina Karciek, Aniela Łazewska. Stanisław Leukcis, Józef Przesmycki, Kazimiera Białas, Krystyna Mańczak, Tadeusz Górski.

Referat Karno – Administracyjny: Kierownik Franciszek Kowalski, urzędnicy: Mikołaj Remiszewski i Karolina Jaroszewicz.

Referat Budźetowo – Gospodarczy: Kierownik Józef Baranowski, urzędnik Jan Bielecki.

Referat Aprowizacji i Handlu: Kierownik Leon Adamski, urzędnicy: Edmund Fulmer, Stefan Sujek, Mieczysław Halaskiewicz, Aleksander Janowski, Stefan Stawialski, Leon Stawicki, Cecylia Noskiewicz, Stanisława Dorywalska, Julia Lewandowska, Edmund Ambrożak, Zdzisław Lewandowski.

Referat Zdrowia prowadzi lekarz dr Marian Chojnacki, który organizuje szpital obwodowy w Myśliborzu na 250 łóżek.

W Myśliborzu istnieje jedyna na cały obwód apteka, słabo zaopatrzona w lekarstwa. Inspektorat Szkolny uruchomił jedną szkołę i jeden dzieciniec w Myśliborzu, organizuje 8 szkół w obwodzie. Ponadto działają referaty: przemysłowy, budówlano-drogowy, weterynaryjny i osiedleńczy.

W obwodzie Myślibórz wprowadzono system kartkowy. Na kartki wydawane są: chleb, kasza. Mąka. Cukier, mięso, masło, mleko. Mleko wydaje się również dla dzieci pracujących Niemców.

Zorganizowana jest Powiatowa Spółdzielnia Rolniczo – Handlowa „Jedność” w Myśliborzu

Milicja Obywatelska. Komendant Obwodu kapitan Edward Kotłubaj. Zastępca komendanta, jednocześnie komendant na miasto Myślibórz” podporucznik Franciszek Jurkowski. Kierownik wydziału śledczego podporucznik Zbigniew Dancewicz. Jego zastępca Janusz Kawa. Szef kancelarii komendy obwodowej sierżant Franciszek Juszczvk. Komenda obwodu: 4 oficerów i 10 szeregowców. Posterunek Myślibórz – miasto. 1 oficer i 31 szeregowców. Posterunek Barlinek – 20 osób, Myślibórz – – gmina – 21 osób.

Działają: Polska Partia Robotnicza – ok. 30 członków, oraz Polska Partia Socjalistyczna – ok. 60 członków. Polski Czerwony Krzyż, Związek Pracowników Państwowych i Samorządowych. Polski Związek Zachodni oraz organizuje się Związek Kupców Polskich.

Sierpień

Powstała Powszechna Spółdzielnia Spożywców "Społem" Prezesi: Ruciński, Huzar, Krużyński .

Mieszkańcy: 3760, Polacy 2108, Niemcy 1652, przybyło 1260, ur. 5 Polaków, zmarło 54 osoby, w tym 8 Polaków.

Lekarz Marian Chojnacki zorganizował szpital obwodowy (powiatowy) na ul. Kościelnej (Klasztorna) MOK, Na przełomie lipiec/sierpień wybuchła epidemia duru brzusznego. Oddział chirurgiczny przeniesiono do budynku na ul. Stalina (1. Maja) (?), oddział zakaźny do budynku na ul. Strzeleckiej (Zespół Szkół). Pierwszy personel był całkowicie niemiecki.

Utworzono Oddział Powiatowy PUR, Organizacja Powiatowa ZWM i Stronnictwo Ludowe.

Środa 8. Przyjazd  pierwszych osadników z terenów wschodnich województw II RP: lwowskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego.

Fragmenty sprawozdania inspektora obwodów Stefana Kosiora z inspekcji obwodu Myślibórz, przeprowadzonej w dniach od 24 do 27 lipca 1945 r. 1945 sierpień 8, Koszalin. /…/

Od dnia 7.7.45 r. Na zarządzenie pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorza Zachodniego, dwie gminy Mielęcin i Lipiany, odeszły do powiatu pyrzyckiego. Wobec czego obszar obwodu Myślibórz zmniejszył się o wspomniane gminy.  /…/ Handel. Handel w obwodzie dotychczas prawie zupełnie unieruchomiony z powodu braku środków obiegowych /pieniędzy/, towarów i kandydatów na kupców.

Komunikacja. Linie kolejowe, łączące Myślibórz z Kostrzyniem, Starogrodem, Gorzowem i Choszcznem, znajdują się w ręku wojsk radzieckich. Polskich kolejarzy jeszcze nie ma. Po wspomnianych liniach kursują jedynie transporty wojskowe i to bardzo rzadko, co kilka dni. Szosy są bardzo zniszczone wskutek zużycia przez ciężkie pojazdy wojskowe i czołgi, wskutek czego istnieją dość częste objazdy przez pola uprawne. Ruch kołowy ogranicza się prawie wyłącznie do transportów wojskowych, ludność, bowiem cywilna posiada bardzo minimalną ilość koni /…/.

Urzędy państwowe. Dotychczas na terenie obwodu nie ma urzędów pocztowych. Nie ma Urzędu Skarbowego, Urzędu Informacji i Propagandy, ekspozytury zarządu tymczasowego nad mieniem opuszczonym. Brak placówek PKP. Brak filii banku narodowego i spółdzielni "Społem". Istnieją natomiast, oprócz Urzędu Pełnomocnika Rządu, komisarz Ziemski, Urząd Bezpieczeństwa, Milicja Obywatelska, Państwowy Urząd Repatriacyjny, Inspektorat szkolny i Obwodowe Biuro Rolne.

 Pełnomocnikiem Rządu na obwód Myślibórz od dnia 23 maja 45 r. jest ob. Schiller/…/. Ogólna liczba personelu zatrudnionego w Urzędzie Pełnomocnika Rządu wynosi 74 osoby. Urząd posiada już referaty:

Referat Ogólno – Administracyjny. Prowadzi ob. Jan Sieja, posiadający do pomocy 11 osób. /Są to/ Tykulski Czesław, Karczmarek Stefania, Skwarska Anna, Ankot Stefania, Pszczelkowska Halina, Karciek Janina, Łazewska Aniela, Leukcis Stanisław, Przesmycki Józef, Białas Kazimierz, Mańczak Krystyna, Górski Tadeusz. Referat jest zorganizowany zgodnie ze statutem organizacyjnym i przestrzega ściśle terminowego załatwiania spraw. /…/

Referat Karno – Administracyjny prowadzi ob Franciszek Kowalski, posiadający do pomocy dwóch urzędników /Remiszewskiego Mikołaja i Jaroszewicz Karolinę/. Od chwili zorganizowania referatu wydano 36 orzeczeń karno – administracyjnych.

Referat Budżetowo – Gospodarczy prowadzi ob. Józef Baranowski, posiadajacy do pomocy ob. Jana Bieleckiego, który prowadzi dziennik kasowy według wzoru nr 2, /…/

Referat Aprowizacji i handlu prowadzi ob. Leon Adamski, posiadający do pomocy 11 osób a mianowicie /są to/ ob.: Fulmer Edmund – zastępca kierownika referatu, Sujek Stefan – ref/erat/ mleczności, Halaskiewicz Mieczysław – ref gospodarki terenowej, Janowski Aleksander – ref ziemiopłodów, Stawialski Stefan – ref spółdzielczy, Stawicki Leon – kierownik kancelarii, Noskiewicz Cecylia – maszynistka oraz kanceliści: Dorywalska Stanisława, Lewandowska Julia, Ambrożak Edmund, Zdzisław Lewandowski.

W obecnej chwili referat organizuje wyżywienie 3 950 Polaków i 5 400 Niemców pracujących. Na co potrzeba tygodniowo: 18 ton chleba, 2 tony mąki pszennej, 3,32 tony kaszy, 33,8 tony ziemniaków, 3 tony mięsa, 354 kg cukru dla ludności, 600 kg cukru dla przemysłu, 1 tonę soli, 0,8 tony tłuszczu /masło, oliwa olej/, 11 tys. litrów mleka. Obecnie w magazynach referatu aprowizacji znajdują się następujące ilości zboża: żyto około 480 ton, pszenica młócona 7 ton, pszenica niemłócona około 24,5 ton, jęczmień niemłócony około 26,5 ton. W obwodzie Myślibórz wprowadzono system kartkowy, przestrzegający, wyznaczonych przez wydział aprowizacji w Koszalinie, racji. Na kartki wydawane są: chleb, kasza, mąka, cukier, mięso, masło, mleko. Przy czym mleko wydaje się również dla dzieci Niemców pracujących. W obwodzie istnieje 12 stołówek urzędniczych, 4 PUR – u, 2 charytatywne.

W obwodzie istnieją 144 przedsiębiorstwa handlowe, zdatne do uruchomienia. Dotychczas wpłynęło 96 wniosków o przydział sklepów, z czego 88 już przydzielono. Dotychczas uruchomiono sklepów spożywczych 14, galanteryjny 1, kawiarń, cukierni, restauracji – 6, trafik 1, piekarń 23, sklepów rybnych 1, sklepów manufaktury 4, masarń 13, składów rowerów 1, drogerii 2, księgarń 1, składów nabiału 3, składów obuwia 3, sklepów warzywnych 3, pralni 1, fryzjerów 3, spedytorów 2, ogrodnictw handlowych 4, handel odpadków surowcowych 1. Poza tym zorganizowano już trzy spółdzielnie rolniczo – handlowe, a mianowicie: obwodowa w Myśliborzu /…/

Bieżące sprawy z zakresu referatu Samorządowego załatwia zastępca pełnomocnika Rządu, ob. Witold Sankowski, który przyrzeka wszelkie żądane przez wydział samorządowy wykazy i sprawozdania, wykonać w terminie do dnia 1 sierpnia rb.

Referat Zdrowia prowadzi lekarz dr Marian Chojnacki, który organizuje obecnie szpital obwodowy w Myśliborzu, obliczony na 250 łóżek. W Myśliborzu istnieje jedyna na cały obwód apteka, słabo jednak zaopatrzona w lekarstwa /…/

Inspektorat Szkolny uruchomił jedną szkołę i jeden dzieciniec w Myśliborzu i organizuje osiem szkół w obwodzie.

Milicja Obywatelska. Komendant obwodu kapitan Edward Kotłubaj. Zastępca komendanta ppor. Franciszek Jurkowski, jednocześnie komendant MO na miasto Myślibórz. Kierownik wydziału śledczego ob. ppor. Zbigniew Dancewicz. Zastępca kierownika wydziału śledczego ob. Janusz Kawa. Szef kancelarii komendy obwodowej sierżant Franciszek Juszczyk. Komenda obwodu liczy 4 oficerów i 10 szer/egowców/, razem 14 osób.

Posterunek Myślibórz, miasto 1 oficer, 31 szer/egowców/ …32 osoby/…/

Posterunek Myślibórz gmina 21 osób/…/

Życie polityczne w obwodzie Myślibórz ożywiają: Polska Partia Robotnicza, licząca około 30 członków i Polska Partia Socjalistyczna, licząca około 60 członków /…/

 Życie społeczne w obwodzie Myślibórz również rozwija się pomyślnie. Obecnie na terenie obwodu działają już Polski Czerwony Krzyż, Zwiazek Pracowników Państwowych i Samorzadowych, Polski Związek Zachodni, a w stadium organizacyjnym znajduje się Związek Kupców Polskich/…/

Stefan Kosior

 Inspektor Obwodów

Mps, kopia APS, Urząd Wojewódzki Szczeciński, sygn. 891

poniedziałek 20. Oficjalne przejęcie przez polskie władze kolejowe stacji Myślibórz od władz radzieckich. Zawiadowca stacji Myślibórz Wawrzyniec Gandera, oraz dotychczasowy zawiadowca stacji inż. Lejtnant Fiodor Pawłowicz Sudarikow podpisali protokół zdawczo – odbiorczy.

Wrzesień

Mieszkańcy: 4406, Polacy 2966, Niemcy 1440, przybyło 858 osadników, ur. 2. Polaków, zm. 46 w tym 9 Polaków.

Jan Wańkowski zrezygnował ze stanowiska I sekretarza KP PPR, Funkcję tą przejął Stanisław Garstka.

Kolejarze polscy przy pomocy żołnierzy radzieckich wyremontowali 3. parowozy i oddali je do ruchu.

Sobota 1. Zastępca Pełnomocnika Rządu (wicestarosta) Witold Sankowski przydzielił szkole powszechnej materiały do pisania.

Poniedziałek 3. W Szkole Powszechnej rozpoczęły się zajęcia (Budynek na ul. Ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego, obecnie budynek mieszkalny, na którym znajduje się tablica pamiątkowa). Była to szkołą z najwyższą kl. V. Kierownikiem szkoły był Władysław Grzelak. W tym samym budynku miał siedzibę Inspektorat Szkolny, pierwszym inspektorem był Edward Malec. W roku szk. 1945/46 szkoła  liczyła 7 oddziałów i 6 izb szkolnych.

Wtorek 4. Rozpoczęto w Szkole Powszechnej kurs dokształcający funkcjonariuszy MO i UBP..

6.09. Ogłoszono DEKRET o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska.

Piątek 7, Inauguracja roku szkolnego w Państwowym Gimnazjum i LO. Zajęcia rozpoczęto od porządkowania budynku po szpitalu polowym.

Sobota 15, oficjalnie otwarto linię kolejową Myślibórz – Gorzów. Wyruszył pierwszy pociąg do Gorzowa.

Poniedziałek  24, rozpoczęto zajęcia w Państwowym Gimnazjum i LO w obecnym budynku Gimnazjum (dużym). Rok szkolny rozpoczęło 48 uczniów. Kadra nauczycielska: Dyrektor – Stefan Kula (matematyka i fizyka), sekretarz Jan Paulus (łacina), ks. Bonawentura Hagel (religia), Janina Kula (j. polski, historia, matematyka, wf dz.), Stanisław Malec (j.polski), Zygmunt Robaszkiewicz (geografia, historia), Antoni Osiecki (biologia, chemia, wf chł.), Czesław Przywara (rysunek, śpiew, chór), Edward Nowopolski (j. angielski), Stanisław Dąbrowski (łacina, historia), Roman Gliński (matematyka). Pod koniec I półrocza działały cztery kl. gimnazjalne: I – 41 uczniów, II – 40 uczniów, III – 14 uczniów, IV – 15 uczniów.

W roku szk. 1945/46 zorganizowano 2. drużyny harcerskie: żeńska – 22 druhny, męska – 16 druhów. Były to pierwsze drużyny harcerskie w Myśliborzu. W roku szk. 1945/46 Liceum liczyło 8 nauczycieli, 4 oddziały, 7 izb lekcyjnych, 110 uczniów.

Październik: mieszkańcy 4547, Polacy 3204, Niemcy 1343, przybyło 238 osób, ur. 1 Polak, zm. 30 osób, w tym 3 Polaków.

Otworzono linię kolejową Kostrzyn – Myślibórz – Stargard Szcz.

Powstało Okręgowe Przedsiębiorstwo Handlu Opałem. Uruchomiono elektrownię miejską, kierownikiem został pan Krajenko. Z tej okazji burmistrz Antoni Krużyński napisał wiersz.

 Niedziela 7. Kolegiata pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła została rekonsekrowana pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, Administratorem parafii św. Krzyża został ks. Jan Wojtasiak, który otrzymał plebanię na ul. Żymierskiego (Andersa).

W połowie miesiąca Państwowe Gimnazjum i LO rozpoczęło zajęcia w macierzystym budynku na ul. Armii Polskiej 13.

Czwartek 25 Tadeusz Plewiński delegat Okręgu ZNP uczestniczy w zebraniu założycielskim Ogniska ZNP na prawach Oddziału Powiatowego. Zarząd Oddziału tworzyli: Władysław Grzelak – prezes, Stanisław Bokota – zastępca, Antoni Osiecki – przewodniczący Wydziału Organizacyjnego, Stefania Suska – przewodniczaca Wydziału Finansowego, Stefan Kula – przewodniczący Wydziału Pedagogicznego, Janina Malec i Eleonora Grzelak – referenci bytu.

Listopad

zameldowanych 4698, Polacy 3358, Niemcy 1240, ur. 2. Polaków, zm. 14 osób, w tym 3 Polaków. Przybyło 254 osoby.

Zorganizowano księgarnię "Oświata", kierownik Włodzimierz Gierej. Utworzo Państwową Centralę Handlową, kierownik p. Bieliński.

Średnie ceny wolnorynkowe na Pomorzu Zachodnim: cukier 1 kg – 210 zł, sól 1 kg – 24 zł, mydło do prania – 117 zł, pudełko zapałek – 10 zł, masło 1 kg – 320 zł, żywiec wieprzowy 1 kg – 133 zł, para butów – średnio 3300 zł.

Czwartek 15. Rozpoczęła działalność Poczta Polska, w siedzibie dawnej poczty niemieckiej, pierwszym polskim pocztowcem, który przejął klucze do budynku był Jan Dajda.

Grudzień

Mieszkańcy: 4698, Polacy 3358, Niemcy 1240, ur. 5 Polaków, zm. 22 osoby w tym 5 Polaków.

Struktura ludności:

 

Ludność

Polacy

Niemcy

Mężczyźni

1537

354

Kobiety

1821

886

Dzieci do lat 14

724

273

Ludność od 14 do 60 lat

1875

729

Ludność powyżej 60 lat

859

238

 

Sobota 1, Z inicjatywy Stefana Kuli – dyrektora Liceum  i Zygmunta Robaszkiewicza – inspektora oświaty dorosłych zorganizowano od 1.12. kurs w zakresie Liceum, typu matematyczno – fizycznego dla pracujących. Egzamin dojrzałości dla kurantów przeprowadzono 12.07. i 21.10.1946 r. Egzamin zdało 14 słuchaczy.

Utworzono referat Kultury i Sztuki przy Starostwie Powiatowym. Zorganizowano 9 imprez kulturalno – rozrywkowych.

 

Ruch naturalny ludności od sierpnia do 31 grudnia 1945.

Miesiąc

urodzenia

Zgony ogółem

Polacy

Niemcy

sierpień

5

54

8

46

wrzesień

2

46

9

37

październik

1

30

3

27

listopad

2

14

3

11

grudzień

5

22

5

17

Razem:

15

166

28

138

 

W 1945 r. Uruchomiono szereg sklepów, restauracje, zakłady rzemieślnicze. Pierwszy sklep uruchomił Antoni Szałata (ul. Marszałka Stalina – Boh. Warszawy), pozostali to m.in.: p. Raczyński, Piekarek, piekarnie – Hoffmann, Smektała, Szulc, Talarski, Zabiegałowski, Zacharejko, rzeźnicy – Ciesielski, Skierkowski, Teodorczyk, zegarmistrz – Smaruj, kowale – Białas, Komasa, Ostry, szewc – Brach, stolarz – Baranowski, ślusarz – Wióra, elektryk – Krajenko, krawcy – Kuźmitowicz, Mackiewicz, Paluch, szklarz – Baranowski,  Bar "Pod Lipą" na Rynku – Marian Wysocki, "Pionierka" – ul. Mariacka, "Resursa" – ul. Boh. Warszawy, "Warta" – Boh. Warszawy.

Zniszczenia w 1945 r. szacuje się na 40%, zasoby mieszkaniowe 35%, Zabudowa ryglowa tzw. "pruski mur" stanowiła 62% budynków.

Przemysł w polskim Myśliborzu (od maja 1945 r.)

Polacy przejęli obiekty przemysłowe w następującym stanie:

* fabryka łańcuchów, zabudowania niezniszczone, brak maszyn i urządzeń,

* tartak, zachowany w całości, został uruchomiony pod koniec 1946 r. Zatrudniał ok. 40 osób na jedną zmianę. W latach 1950-55 produkcja odbywała się na 2 zmiany. Zmniejszanie się ilości surowca spowodowało decyzję o likwidacji tartaku w 1960 r. Część pracowników podjęła pracę w tartaku w Ściechowie. Pomieszczenia tartaku przeznaczono na bazę Myśliborskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Miejskiego z siedzibą w Barlinku.

* elektrownia na prąd stały zachowana w całości, brak pasów transmisyjnych, po zakupieniu pasów w Poznaniu, dzięki zaangażowaniu burmistrza Antoniego Krużyńskiego elektrownię uruchomiono w październiku 1945 r. Ponieważ była to elektrownia parowa, braki dostaw węgla zakłócały jej pracę. Pierwszym kierownikiem był p. Krajenko. W 1946 r. miasto zostało podłączone do ogólnokrajowej linii prądu zmiennego. Elektrownia produkowała parę do ogrzewania szkół i dzisiejszego MOK. Awaria w 1949 r. spowodowała unieruchomienie elektrowni. W 1958 r. zdemontowano urządzenia elektrowni i przeznaczono na złom. Pomieszczenia po adaptacji przeznaczono na magazyny Woj. Przeds. Hurtu Spożywczego – oddz. w Myśliborzu. Komin elektrowni rozebrano w 1959 r.

* drukarnia, pozostały zabudowania bez maszyn,

* młyn, zachowany całkowicie, uruchomiony w lipcu 1945 r. Pierwszy kierownik – Leon Izydorek,

* mleczarnia, zachowana całkowicie, uruchomiona w lipcu 1945 r. Pierwszy kierownik Wojciech Czarzasty.

* kaflarnia (u zbiegu ul. Mickiewicza i Andersa), początkowo  była prywatna i produkowała doniczki do kwiatów, przejęta przez SPMB została zlikwidowana.

* betoniarnia (ul. Łużycka), początkowo prywatna, produkowała płyty chodnikowe i dachówki. W 1965 r. zatrudniała 26 osób, przejęta przez SPMB.

* Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego, prowadziły naprawy wagonów i parowozów, zatrudniały ok. 120 pracowników. W 1948 r. urządzenia i załogę przeniesiono do Stargardu Szczecińskiego.

W opuszczonych pomieszczeniach pod koniec lat 50. utworzono magazyny Zakładu Handlu, oraz Cukrowni Kluczewo (magazyny nasion i nawozów sztucznych).

 Kolej

W wyniku działań wojennych, pod koniec stycznia 1945 roku jednostki Armii Radzieckiej rozpoczęły zajmowanie terenu byłego powiatu myśliborskiego. Sytuacja na szlakach kolejowych znana jest ze wspomnień zarówno żołnierzy rosyjskich , jak i Polaków, którzy znaleźli się na tych terenach w wyniku wojny.

Wspomina Iwan Bywszych zwiadowca oddziału kapitana Taranienki należącego do  210 pułku piechoty radzieckiej, który wkroczył do Myśliborza o godzinie 16.00 (prawdopodobnie czasu moskiewskiego): „W czasie zdobywania miasta Soldin wziętych zostało 8 składów pociągów, 4 parowozy…”

W Kronice Myśliborza znajdujemy taki oto zapis dotyczący sytuacji  komunikacji kolejowej miasta w 1945 roku:

„W związku z tym, że miasto w początkowym okresie nie posiadało czynnych linii kolejowych należało doprowadzić do ich uruchomienia w jak najkrótszym czasie. Uruchomienie linii kolejowych było ważnym zagadnieniem ze względu na umożliwienie przybycia repatriantom, by mogli przystąpić do zagospodarowania tych ziem. W wyniku usilnych starań  w DOKP Szczecin z siedzibą w Szczecinku i wydatnej pomocy jakiej udzielili  żołnierze radzieccy, naszym kolejarzom udało się  wyremontować już we wrześniu 3 parowozy, które stały dotychczas bezużytecznie i wprowadzić je do ruchu kolejowego. Doniosłym wydarzeniem było przejęcie przez  polskie władze kolejowe stacji w Myśliborzu od władz radzieckich. Nastąpiło to w dniu 20 sierpnia 1945 roku, przez zawiadowcę stacji Myślibórz Ob. Wawrzyńca Ganderę od dotychczasowego zawiadowcy inż. Lejtnanta Fiodora Pawłowicza Sudarikowa na podstawie protokółu zdawczo-odbiorczego /…/

Oficjalne otwarcie linii kolejowej na odcinku Myślibórz – Gorzów Wlkp. Nastąpiło w dniu 15 września 1945 roku. W dniu tym wyruszył pierwszy pociąg z Myśliborza do Gorzowa. Poprzednio istniała komunikacja kolejowa na odcinku Stargard – Kostrzyn przez Myślibórz, lecz obsługiwana ona była przez władze wojskowe lub przez polskie władze kolejowe lecz w Stargardzie Szczecińskim. Otwarcie połączenia kolejowego Myśliborza z Gorzowem w poważnym stopniu przyczyniło się do usprawnienia komunikacji i znacznego skrócenia drogi, gdyż poprzednio transporty kierowane były drogą okrężną przez Stargard lub Kostrzyn.

Jeżeli chodzi jeszcze o linię Myślibórz-Gorzów Wlkp., to przed oficjalnym otwarciem była ona wykorzystana przez Wojsko Polskie. W dniach 3 – 20 marca jednostki 1 korpusu pancernego stacjonujące w okolicach Myśliborza rozpoczęły załadunek czołgów, dział pancernych, transporterów opancerzonych i innych pojazdów gąsienicowych na stacji kolejowej w Myśliborzu, a następnie udały się trasą Myślibórz – Gorzów Wlkp.- Drezdenko – Międzychód – Pniewy – Grodzisk Wielkopolski – Kościan – Trzebnica – Oleśnica. Transporty kolejowe miały być odprawiane w tempie 6 na dobę.

Z Myśliborza wyruszyły następujące jednostki:

Druga Brygada Pancerna, Trzecia Brygada Pancerna, Czwarta Brygada Pancerna, 24 Drezdeński Pułk Artylerii Samobieżnej, 25 Drezdeński Pułk Artylerii Samobieżnej, 27 Sudecki Pułk Artylerii Samobieżnej, 26 Rothenburski Pułk Artylerii Przeciwlotniczej. 1 Armia Wojska Polskiego przygotowująca się do operacji berlińskiej wykorzystywała na swoje potrzeby linię kolejową Stargard Szczeciński – Kostrzyn: „Sztab i bazy zaopatrzenia ładowały pospiesznie w Gryficach i Płotach amunicję, żywność i inne wyposażenie na wagony kolejowe (łącznie w okresie 10 – 19 kwietnia 1945 r. około 500 wagonów!), którymi czym prędzej przerzucano cały ten ładunek do bazy wyznaczonej na odcinku Myślibórz-Barnówko”. Prawdopodobnie bazą tą była miejscowość Dyszno. 13 kwietnia 1945 roku kwatermistrz 1 Armii Wojska Polskiego wydał rozkaz: „1 Armia Wojska Polskiego jest w trakcie przegrupowania do nowego rejonu i przygotowuje się do natarcia. W związku z tym przygotować do wysunięcia oddziały składów: artyleryjski nr 2 i MPS ( magazyn paliw i smarów) nr 3 do rejonu Dyszno, a składu artyleryjskiego nr 5 do rejonu Godków. Potrzebne środki transportowe do przegrupowania wymienionych oddziałów składów zostaną wydzielone”.

Warunki podróżowania ludności cywilnej w 1945 roku były bardzo trudne, oto przykłady takiego podróżowania we wspomnieniach osób jadących do Myśliborza: Zygmunt Topolnicki – mieszkaniec Myśliborza:

„Z Koszalina jechaliśmy całą grupą do Stargardu, podróż była przyjemna ze względu na pełny żołądek i siedzące miejsce w wagonie osobowym. Do Stargardu przyjechaliśmy 16 sierpnia 1945 roku po południu. Dworzec był przepełniony ludźmi i wojskiem. W poczekalni w salach i na peronie zmęczeni ludzie leżeli pokotem na ziemi. Pociąg dalej nie szedł, a do Myśliborza zwanego po niemiecku Soldin było kawał drogi.”

I dalej Zygmunt Topolnicki wspomina (we wrześniu 1945 r.);

            ”Podróż do Myśliborza była znowu makabryczna. Po wielu trudach dojechaliśmy w końcu do Pyrzyc, ale tu utknęliśmy. Dalej pociągi osobowe nie kursowały. Nie wiedziałem co robić. Była sobota, godzina popołudniowa. Poszedłem do kierownika PUR (Państwowy Urząd Repatriacyjny) z prośbą o pomoc. Ten zapewnił mnie, że w niedzielę rano będzie jechać lokomotywa do Myśliborza i postara się, aby mnie zabrano. W niedzielę przyjechał parowóz z węglarką. Żonę z dzieckiem zabrano do parowozu a ja z tobołami wpakowałem się na węglarkę. Gdy dojechałem do Myśliborza, wyglądałem jak kominiarz. Twarz otarłem chustką i wyruszyłem po środek lokomocji dla przewiezienia rodziny i rzeczy.”

 

1946

gmina Myślibórz obejmuje 16 gromad, miasto zamieszkuje 3887 osób, na koniec roku 5334 w tym zawarto 111 małżeństw, urodzeń 146, zgonów 37.

Mieszkańcy według podziału na grupy osadników: repatrianci z byłych województw II RP – 2020, repatrianci z ZSRR – 900, repatrianci z Europy Zachodniej – 280, przesiedleńcy – 2120, autochtoni – 11, brak danych – 3.

Mieszkańcy według narodowości, płci i wieku na koniec 1946 r. (dane na 18.12.1946) Polacy 5334, w tym: mężczyźni 2081, kobiety 2532, dzieci do lat 14. 721, Niemcy 185, w tym: mężczyźni 46, kobiety 107, dzieci do lat 14, 32. Razem: 5519.

Na początku roku rozpoczęła się akcja wysiedlania Niemców za Odrę.

Utworzono pierwsze przedszkole, którego organizatorem była Julia Robaszkiewicz.

Organizacja pierwszej akcji kolonijnej.

Powstał pierwszy klub sportowy "Osadnik" powołany przez osadników wojskowych.

Utworzono "Dom Dziecka", którego siedziba znajdowała się na ul. Gdańskiej nr3. Opiekowano siedziećmi do lat 3., w tym sierotami i dziećmi niemieckimi. Po 3. miesiącach dzieci zostały przekazane do domów dziecka w Stargardzie Szcz. i Szczecinie. Kierowniczką domu była Jadwiga Meler (do września 1947 r.).

Styczeń

Styczeń 20. Powstało Koło Związku Inwalidów Wojennych RP.

Zarząd: Prezes – Stanisław Frydrychowicz, Tadeusz Świderski – zastępca, Antoni Gajb – sekretarz, Franciszek Wurkowski – skarbnik,

Styczeń 31, Przy Zarządzie Miejskim działa Rada Doradcza, która w marcu przyjmuje nazwę Tymczasowej Miejskiej Rady Narodowej (Tymczasowa Rada Miejska) istniała do 7.10.

Skład Rady Doradczej: 11 osób delegowanych przez partie polityczne, organizacje społeczne i związki zawodowe. PPS – A. Szałata, Przewodniczący Prezydium, SD – Edmund Fulmer,  członek Prezydium, SL – Stanisława Dąbrowska, czł. Prezydium Jerzy Bieliński, czł. Prezydium Zygmunt Dąbrowski, Związek Samopomoc Chłopska – M. Małaskiewicz, Polski Związek Zachodni  – St. Baranowski.

Luty

Luty 1, Pierwszym Sekretarzem KP PPR został Adam Awęcki. Powstał Komitet Miejski PPR z Kucharczykiem na czele. Organizacje partyjne działają przy: starostwie Powiatowym, Powiatowym Urzędzie BP, Komendzie Powiatowej MO, Państwowym Przedsiębiorstwie Traktorów i Maszyn Rolniczych, Zarządzie Miejskim.

Luty 4. Powiatowa Konferencja Nauczycieli. Dokonała wyboru nowego Zarządu Ogniska na prawach Oddziału Powiatowego ZNP.

Prezes – Antoni Osiecki, Władysław czorniak – przewodniczący Oddziału Organizacyjnego, Władysław Grzelak – przewodniczący Wydziału Finansowego, Stanisław Wojtysiak – delegat obrony prawnej, Zygmunt Robaszkiewicz – przewodniczący Wydziału Pedagogicznego, Janina Malec – delegat ZNP do Komisji Międzypartyjej, Janusz Nowak – stały delegat na zjazdy okręgowe, zastępcy: Eleonora Grzelak, Bronisław Grynia.

Luty 15. Rozpoczęcie 6. miesięcznego Kursu Pedagogicznego dla czynnych nauczycieli niewykwalifikowanych, oraz kursu typu gimnazjalnego i licealnego dla młodzieży starszej. Kurs pedagogiczny został zorganizowany z inicjatywy i pod kierownictwem Inspektora Szkolnego Zygmunta Robaszkiewicza, przy współpracy Inspektora  Edwarda Malca. Kurs przygotowywał nauczycieli do pracy w 4. powiatach: choszczeńskim, chojeńskim, myśliborskim i pyrzyckim.

Kwiecień

      W obiektach byłej drukarni Madrasch’a uruchomiono zakłady konfekcyjne. Pierwsze 25. pracownic szyło na własnych maszynach nożnych. Pierwszym kierownikiem był p. Małecki. Zakłady były filią zakładów w Szczecinie.

Kwiecień 5. Pismo Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie do starostów, nakazujące powołanie w powiecie komisji weryfikacyjnej. W skład komisji wchodzili: starosta jako przewodniczący, 2. przedstawicieli rady narodowej, przedstawiciel ludności autochtonicznej, przedstawiciel polskiego Związku Zachodniego, ksiądz katolicki, nauczyciel, Kierownik Powiatowego Urzędu BP, kierownik Powiatowej Komendy MO. Zadaniem Komisji było zebranie wniosków, zaopiniowanie ich i przesłanie do Urzędu Wojewódzkiego w celu wystawienia tymczasowych zaświadczeń o obywatelstwie polskim. Prawo uzyskania  obywatelstwa polskiego przyznawano osobom narodowości polskiej zamieszkałym na Ziemiach Zachodnich przed 1 stycznia 1945 r. Musiały one udowodnić polską narodowość przed komisją weryfikacyjną i złożyć deklarację wierności narodowi i państwu polskiemu.

Kwiecień 28. Poświęcenie sztandaru Związku Zawodowego Pracowników Kolejowych Rzeczpospolitej Polskiej – Koło Myślibórz (sztandar znajduje się w Muzeum Pojezierza Myśliborskiego)

Maj

Maj 4. Poświęcenie sztandaru Ochotniczej Straży Pożarnej w Myśliborzu. (sztandar w MPM).

Powstanie Stronnictwa Demokratycznego, Stronnictwa Ludowego – prezes Stanisław Nowakowski, oraz Stronnictwa Pracy.

Środa 18. Przybył dr Jakimowicz z Uniwersytetu Toruńskiego w sprawie przekazania niemieckiego księgozbioru historycznego znajdującego się w ratuszu i Domu Społeczno – Oświatowym (MOK).

Czerwiec

30 czerwca Referendum ludowe. W oparciu o ustawę o przeprowadzeniu głosowania ludowego, uchwaloną przez Krajową Radę Narodową w dniu 28 kwietnia 1946 (Dz. U. Nr 15, poz. 105; zm. Dz. U. Nr 26, poz. 166).

Uczestniczącym w referendum zadano trzy, w znacznym stopniu ogólne pytania:

1. Czy jesteś za zniesieniem Senatu?

2. Czy chcesz utrwalenia w przyszłej Konstytucji ustroju gospodarczego, zaprowadzonego przez reformę rolną i unarodowienie podstawowych gałęzi gospodarki krajowej, z zachowaniem ustawowych uprawnień inicjatywy prywatnej?

3.                  Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Państwa Polskiego na Bałtyku, Odrze i Nysie Łużyckiej?

Oficjalne wyniki referendum w powiecie myśliborskim:

Frekwencja w powiecie wyniosła 91%.

Uprawnionych do głosowania 12 537, głosowało 11 397, tj. 90,9%, głosów ważnych oddano 11 065. Głosów ‚tak" na 1. pytanie 8 637, 2. pytanie 10 076, 3. pytanie 10 615.

Głosów ‚nie" na 1. pytanie 2 438, 2. pytanie 1 986, 3. pytanie 450. Mimo że, referendum zostało sfałszowane przez ówczesne władze, należy zaznaczyć, że aż 22% głosujących było przeciwko zniesieniu senatu, a tym samym poparło politykę Polskiego Stronnictwa Ludowego na czele, którego stał Stanisław Mikołajczyk.

Sierpień

            Powołanie Powiatowej Rady Narodowej. Liczba radnych – 41, podział mandatów: PPR – 12, PPS – 10, SL – 8, SD – 7, SP – 1, PSL – 3. Na pierwszym posiedzeniu wybrano Prezydium w składzie:

Przewodniczący Antoni Osiecki – PPR, Zastępca – Włodzimierz Gieraj – PPS, członek prezydium M. Kowalski – SD, członek prezydium St. Dąbrowski – SL. Do składu Prezydium dokooptowano kierownika Wydziału Samorządowego przy Starostwie Powiatowym – Jana Sieję.

Powołanie Miejskiej Rady Narodowej.

Sierpień 15. Poświęcenie sztandaru Koła Związku Inwalidów Wojskowych RP. Na sztandarze złotą nicią haftowany napis "staraliśmy się służyć Bogu i Ojczyźnie", wizerunek Matki Boskiej, oraz Godło i daty 1918 – 1939 – 1945. Grono fundatorów sztandaru liczyło 63 osoby. Poświęcenia sztandaru dokonał proboszcz Jan Wojtysiak, odbyło się w kościele p.w. św. Jana Chrzciciela. W uroczystości brali udział m.in. starosta Stanisław Orzechowski, burmistrz Jan Bocianowski, sekretarz Urzędu Powiatowego Jan Sieja. Pamiątkowe "gwoździe" wbito w gmachu "Resursy" (Resursa (z fr. ressources – środki) – określenie klubu towarzyskiego np. kupców, obywateli ziemskich itp., jak również lokalu takiego klubu.) na ul. Marszałka Stalina. (Boh. Warszawy).

Sierpień 27. Powołanie zarządzeniem Ministra Ziem Odzyskanych, Komisji Wnioskowych, które miały przygotować do końca 1946 r. prace mające na celu nadanie osadnikom praw własności użytkowanych obiektów i gospodarstw. Utworzono Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego, która rozpatrywała wnioski i wydawała ostateczną decyzję na podstawie Dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. z dnia 6 września 1946 r. Był to Akt nadania i przeniesienie prawa własności nadanych gospodarstw. Sekretariat Komisji mieścił sie w Oddziale PUR. Akcja przyjmowania wniosków na terenie powiatu rozpoczęła się 10.11.1946 r.

Wrzesień

Wrzesień 3. oficjalne rozpoczęcie roku szk. 1946/47 w Liceum Pedagogicznym. Na siedzibę wybrano zabudowania Domu Społeczno – Oświatowego (MOK), oraz Gimnazjum.

Występ chóru Liceum Pedagogicznego pod dyrekcją Władysława Narożyńskiego na akademii z okazji rocznicy Rewolucji Październikowej. Za ten występ w mieszkaniu W. Narożyńskiego powybijano szyby.

Działalność Powiatowego Oddziału PUR w 1946 r.:

Przez oddział "przeszło" 6 136 osób, osiedlonych w gospodarstwach wiejskich, 32 transporty z 1466 osób, z tego 902 z głębi ZSRR (deportowani). Nie posiadali oni żadnych środków do życia, bez zapasów żywności i odzieży. Otrzymywali niezbędne środki do życia. W 1946 r. Przydzielono zapomóg pieniężnych w kwocie 1 068 000 zł, oraz 7 606 kg żywności. Wyremontowano 22 zagrody za sumę 598 533 zł.

Poważny wpływ na funkcjonowanie powiatu w 1946 r., a zwłaszcza na rozwój rzemiosła, miał starosta Stanisław Orzechowski, członek Stronnictwa Demokratycznego, dobry organizator i administrator.

W obiektach po fabryce łańcuchów na ul. Strzeleckiej utworzono Ośrodek Traktorów i Maszyn Rolniczych. Zadaniem Ośrodka był remont maszyn i narzędzi rolniczych na potrzeby rolników i tworzonych Państwowych Nieruchomości Ziemskich (poźniejszych PGR). W następnych latach zakład zmienił nazwę na „Techniczna Obsługa Rolnictwa“.

Organizatorem i pierwszym i kierownikiem był Telesfor Badetko, ( ps. "Wiktor", "Tesiek" (ur. w 1920 r. w Zenonowie pod Warszawą, zm. 11 stycznia 1992 r. w Szczecinie) – działacz i instruktor harcerski (harcmistrz), członek Powstańczych Oddziałów Specjalnych "Jerzyki", Szarych Szeregów i Armii Krajowej, komendant hufca ZHP Szczecin-Pogodno), który po zakończeniu wojny zamieszkał w Myśliborzu. Dla ukrycia swojej okupacyjnej przeszłości używał fałszywego nazwiska – Bogusławski. Jednocześnie powrócił do działalności harcerskiej. Po zdemaskowaniu w 1950 r., przeniósł się do Polic, gdzie organizował rolnicze szkolnictwo zawodowe. Wyposażenie gromadzono zwłaszcza z Kostrzyna, gdzie w gruzach fabryk znajdowano cenne maszyny, a zwłaszcza obrabiarki.  Kolejnym kierownikiem był M. Orłowski.

Przy Szpitalu Powiatowym zorganizowano ambulatorium, przekształcone w 2. połowie roku w Powiatowy Ośrodek Zdrowia,. W dalszym ciągu dokuczliwe były braki sprzętu i instrumentów medycznych oraz dostateczna ilość kadry medycznej.

Imprezy artystyczne zorganizowane przez zespoły szkolne, amatorskie zespoły teatralne i regionalne przy organizacjach młodzieżowych i społecznych:

Zespół regionalny przy Komendzie Hufca ZHP. Amatorskie zespoły teatralne przy OSP, Dom Społeczno – Oświatowy, zorganizowano 17 imprez na terenie powiatu. Przy Związku Osadników Wojskowych utworzono zespół teatralny, dzięki takim "zapaleńcom" jak: Henryk Buszkiewicz, Tadeusz Zachariasz, Marian Karpowicz. Zespół początkowo liczył 12 osób przygotował sztukę Michała Bałuckiego "Emancypowane". ( komedia w 3. aktach z 1872, poświęcona sprawom emancypacji kobiet). Premiera sztuki odbyła się pod koniec marca 1946 r. Sukces spowodował wzrost liczby aktorów do 40. teatr nazwano "Teatrem Ziemi Myśliborskiej". Teatr przetrwał do 1955 r. (trzeba poamiętać że, panowała wówczas bardzo ścisła cenzura).

1946 wrzesień 30, Myślibórz – Sprawozdanie sytuacyjne starosty powiatowego w Myśliborzu za wrzesień 1946 r.

1.Sytuacja polityczna

Stronnictw politycznych sześć. Ustaliłem osobiście, że podane do chwili obecnej liczby członków nie odpowiadają rzeczywistości. Postaram się w najbliższym czasie ustalić dokładniejszy stan ich szeregów. Właściwy stosunek do pracy społecznej i samorządowej przejawiają głównie PPR i SD. Przejawia się on w zaangażowaniu odpowiednich ludzi do tej pracy i w sumiennym spełnianiu przez nich, wziętych na siebie obowiązków w różnych komisjach i w powiatowej Radzie Narodowej. Z kolei idą PPS, SL, PSL i SP. W okresie sprawozdawczym, 13 września br. Komisja Miedzypartyjna zorganizowała wiec protestacyjny przeciwko  wystąpieniu Byrnesa. (Wypowiedź amerykańskiego sekretarza stanu Jamesa Byrnesa z 6 września 1946 ze Stuttgartu. Przedstawił on zasady polityki USA wobec Niemiec. Mówił o stałej obecności USA w Niemczech, którym stopniowo miała być przyznawana suwerenność. Poruszył także problem granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej, którą określił jako tymczasową. Uważał też, że o jej przebiegu powinna zadecydować konferencja pokojowa). (MK)

 Na wiec przybyło 6 do 7 tysięcy osób, miejscowej i okolicznej ludności. Była to najliczniejsza i najżywsza w swej akcji manifestacja w porównaniu z innymi, organizowanymi na terenie tutejszego powiatu manifestacjami. Przebieg tej manifestacji był jednocześnie dowodem jednolitego stanowiska społeczeństwa w sprawach ogólno-państwowych. /…/ 29 IX br. PPR zorganizowała uroczystą akademię ku czci bohatera narodowego Buczka Mariana. Przebieg akademii poważny. Udział społeczeństwa  liczny. W uroczystościach Pomorza Zachodniego 21 i 22 IX wzięły udział: PPR, SL, PPS, SP, LK, autochtoni, 2 grupy widowiskowe, 2 grupy dożynkowe, przedstawiciele urzędów, kapela ludowa i grupa mieszczan, łącznie 205 osób. Szczegółowe sprawozdanie przedłożono Wydziałowi kultury i Sztuki.

Powiatowa rada narodowa odbywa swe komisyjne prace. Prezydium często urzęduje. Przygotowanie do powołania miejskich i gminnych rad narodowych na ukończeniu. Wydziału Powiatowego jeszcze nie zorganizowano. Powiatowy referat Samorządowy urzęduje w dotychczasowym składzie, finalizuje prace budżetowe, kontrolne oraz gospodarcze przy obejmowaniu lasów i jezior samorządowych. W toku są również prace przygotowawcze do objęcia przedsiębiorstw komunalnych.

Zaprojektowałem zespolenie prac kontrolnych Inspektoratu Samorz/ądowego/ z Komisją Kontroli Pow/iatowej/ Rady Narodowej, /…/

Komitety Odbudowy Warszawy zorganizowane i pracują. Również przystąpiłem do zorganizowania prac instytucji charytatywnych, celem podniesienia ich wyników i wyeliminowania szabrowniczego elementu z pośród podopiecznych.

Tydzień pożarniczy zakończono z wynikiem w 29 komitetach 89 651 zł. Z 5 komitetów brak sprawozdań. Ponaglenia wysłano. Przeprowadzono również pokazy ćwiczebne straży pożarnych.

Tydzień miłosierdzia rozpoczęto. Przygotowania organizacyjne, prowadzone przez związek "Caritas", na wysokim poziomie. Rokują dobre wyniki. Przyjąłem patronat. /…/

3. Bezpieczeństwo

Organa bezpieczeństwa w dalszym ciągu pracują normalnie. Odbyła się konferencja przy udziale starosty, prezesa Pow/iatowej/ Rady Narodowej i zastępcy Pow/iatowej/ Kom/endy/ Mil/icji/ Ob/ywatelskiej/, majaca na celu usprawnienie czynnosci MO. /…/

4. Akcja osiedleńcza

/…/ Komisja Osiedleńcza została zorganizowana i przeszła pod przewodnictwo przewodniczącego Pow/iatowej/ Rady Narodowej. W ten sam sposób postąpiono z Komisją Odbudowy.

Komisja Osadnictwa Rolnego czynna. Obwieszczenie o jej urzędowaniu i miejscu urzędowania podano do publicznej wiadomości 30 IX. Powołano cztery komisje wnioskowe, które w okresie najbliższych 2 tygodni przeprowadzą w terenie czynności instuktorskie i kontrolne i około 20 – 25 X zaczną przyjmować wnioski od poszczególnych osadników gromadami, legitymując osoby, ubiegające się o akty nadania gospodarstw wraz ze wszystkimi członkami rodziny. /…/

W pracach, mających na uwadze ułatwienie życia osadnikom, ulżenie ich doli, przywiązanie do Ziem Odzyskanych i wykazanie troski władz państwowych o osadnika, biorą czynny udział: PUR, Biuro Rolne, Urząd Ziemski, lekarz weterynarii, lekarz powiatowy, Ref/erat/ Kultury i Sztuki. Ref/erat/ Opieki Społecznej /…/

5. Życie gospodarcze powiatu

/…/ Można uruchomić przy niewielkim nakładzie pieniężnym 2 wytwórnie mebli w Myśliborzu, 1 betoniarnię w Myśliborzu /…/

Zakłady przemysłowe, które mogą zatrudnić od 10 do 50 pracowników:

1/ 2 wytwórnie mebli w Myśliborzu – Dyrekcja Przem/ysłu/ Miejscowego,

2/ 1 betoniarnia w Myśliborzu –                  "                "                 "

/…/ Spółdzielnie ożywiają swą działalność pod względem organizacyjnym i handlowym. Spółdzielnia "Jedność" w Myśliborzu otworzyła trzeci sklep z działem spożywczym i tekstylnym. Ceny znajdują się na poziomie cen w sklepach prywatnych. W dziale tekstylnym w sklepach prywatnych większy asortyment i lepiej dobrany, przynajmniej obecnie./…/ 29 IX urządzono "Święto spółdzielcze". Przebieg uroczystości: 1/ nabożeństwo, 2/ pochód, 3/ akademia, 4/ poświęcenie nowego sklepu Spółdzielni "Jedność". Udział członków i gości znaczny. 25 IX 46 r.  Za nr 4 918/0 org/ 46, wystąpiłem z wnioskiem Wydzierżawienia przedsiębiorstw, znajdujących się w użytkowaniu prywatnych osób.

6.                  Sprawy wojskowe

/…/ Rejestrację rocznika 1927, 1928 i 1929 przeprowadza się na bieżąco. W dniach 16, 17, 18 i 22 IX 46 r. Przeprowadzono rejestr poborowych rocznika 1926 w Myśliborzu jednorazowo. Na ogólną liczbę 188 osób obowiązanych do zarejestrowania się, nie zgłosiło się 12 osób. Dochodzenie w toku.

7.                  Aprowizacja

Z kart żywnościowych korzysta 15 341 osób. I kat. – 2 230, II kat. – 1 355, III kat. – 624, I R – 7 497, II R – 126, D – 2 450, C – 525, i M – 534. Stołówek – 16. Ceny wolnorynkowe: chleb 13 zł kg, bułka 3,5 zł sztuka, ryby świeże 30 – 80 zł kg, wędzone od 100 do 150 zł kg, węgorz 300 – 400 zł /gruby/, ziemniaki 2 zł kg, 150 zł q, owoce 20 – 30 zł kg, masło i słonina 320 – 400 zł kg, pomidory 11 – 15 zł kg. Przetwórnie wstrzymały odbiór pomidorów z powodu przeładowania zapasów surówca. Jajka 12 zł sztuka, śmietana 100 zł litr., mleko 20 zł litr. 14 IX odbył się kurs dla referentów gminnych.

9. Szkolnictwo

Obecnie organizuje się gimnazjum i liceum ogólnokształcace dla dorosłych. Kandydatów zgłosiło się 52, przeważnie urzędników i funkcjonariuszy MO. Nauka rozpocznie się około 16 X. /…/ Szkoły pracują normalnie.

/…/ Starosta Myśliborski

St. Orzechowski

Listopad

Rozporządzenie Ministra Oświaty z dnia 8.11.1946 r. O podziale okręgów szkolnych na obwody szkolne ustaliło utworzenie Obwodu Szkolnego Myśliborskiego obejmującego powiat myśliborski z siedzibą Inspektora Szkolnego w Myśliborzu.

W 1946 r. w szkole powszechnej uczyło się 1 400 dzieci. Aby umożliwić lepsze warunki nauczania dokonano podziału szkoły – symbolicznie (podzielono budynek szkolny na dwie części, przez środek korytarza biegnącego wzdłuż budynku przeprowadzono coś w rodzaju płotka). W ten sposób powstała Szkoła Podstawowa nr 1, której kierownikiem została Władysława Osiecka, oraz Szkoła Podstawowa nr 2, z kierownikiem Antonim Osieckim.

BIBLIOGRAFIA
1/ Bacieczko W., Kochanek A., Pojezierze Myśliborskie, charakterystyka geobotaniczna.       Szczecin, 2009
2/ Ciszkiewicz A.,  Kulturotwórcze funkcje spotkania młodych autorów i kompozytorów w
    Myśliborzu.
Gorzów Wlkp, 2007

3/ Dąbrowski J.,  Zarys dziejów miasta Myśliborza, maszynopis w zbiorach  MPM. Myślibórz , 1995

4/ Dąbrowski J.,  Kronika Wydziału Oświaty   1945 – 1990, maszynopis w zbiorach MPM. 
   Myślibórz, 1990

5/  
Domagała Konkel K., Konkel H. A.,  Rolnictwo Ziemi Myśliborskiej. Golenice, 2002
6/ Dziś i jutro Ziemi Myśliborskiej. Myślibórz, 1965

7/ Grzeszczak Z., Kronika rozwoju życia muzycznego w Myśliborzu. Myślibórz, 2007

8/
Jarzewicz J., Gotycka architektura Nowej Marchii. Budownictwo sakralne w okresie    
     Askańczyków i Wittelsbachów.
  Poznań 2000,
9/ Karolczak M.,  1928 – 2008 Dwa muzea wspólne dziedzictwo, Soldin – Myślibórz,
   Myślibórz, 2008

10/
Karolczak M., Klasztor dominikanów myśliborskich. Myślibórz, 2011 (wydruk
      komputerowy)

11/ Karolczak M., Jak to w lasach (myśliborskich) drzewiej bywało. 50 lat Nadleśnictwa
      Myślibórz
1945 – 1995. Myślibórz, 2011 (wydruk komputerowy)
12/ Karolczak M., Myśliborski rok ’45, kalendarium wydarzeń. Myślibórz, 1995
13/
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IX. województwo szczecińskie, zeszyt 8, powiat
      myśliborski.
Oprac. H. Kozakiewicz, Z. Świechowski, Warszawa, 1952
14/
Kmita J., Kolenda J., Matuszak  M. , Kronika powiatu myśliborskiego 1945 – 1965. 
      Myślibórz,1966
15/ Kolenda J., Matuszak M., Kronika miasta Myśliborza z lat 1945 – 1965. Myślibórz,
      1967,
maszynopis w zbiorach MPM
16/ Krzanicki T., Myślibórz zarys dziejów miasta i kościoła (cz. I). Z Biegiem Myśli – Nr
      1(5)
(2001)
17/ Krzanicki T., Myślibórz zarys dziejów miasta i kościoła (cz. II). Z Biegiem Myśli – Nr 2(6)

      (2001)
18/
Kniaź J., Rozwój demograficzny gminy Myślibórz, projekt. Drezdenko, 2000
19/ Krywalewicz A., Myślibórz jako centrum admnistracyjne i kościelne Nowej Marchii w

      średniowieczu. S
zczecin, 2006
20/ Kwarta M., Transformacja systemowa a współpraca w obszarze miast partnerskich na
    
      przykładzie gminy Myślibórz.
Szczecin, 2006
21/ Materiały na III Sejmik Kultury. Myślibórz, 1971
22/Myślibórz atrakcje turystyczne. Szczecin, 2009

23/ Pakszys M., Ziemia Myśliborska – walory krajoznawczo – turystyczne. Słupsk , 1971
24/ Paszczuk L., Sieć biblioteczna oraz księgozbiór publicznych bibliotek powszechnych
      powiatu myśliborskiego w latach 1947 – 1966.
Myślibórz, 1967

25/ Piskorski Cz., Ziemia Myśliborska, Przewodnik krajoznawczo – turystyczny. Szczecin,
      1966, maszynopis w zbiorach MPM
26/
Powiat Myślibórz. Myślibórz, 1961
27/ Program obchodów XXX – lecia PRL w powiecie myśliborskim. Myślibórz, 1973
28/ Rutkowska E., Wróblewski W., Śpiewajmy, nikt nie woła…. Myślibórz – Gorzów, 2003

29/ Sprawy i ludzie Ziemi Myśliborskiej. Myślibórz, 1954

30/ Szkoła Podstawowa nr 3 im. Leonida Teligi w Myśliborzu.
Myślibórz, 1999
31/
Szuszkiewicz K., Działalność chórów i orkiestr szkolnych w Myśliborzu w latach 1945 –
      1999.
Szczecin, 1999
32/
Topolski A., (red.), IV zjazd absolwentów Liceum Ogólnokształcącego im. Bohaterów     
       Westerplatte w Myśliborzu.
Myślibórz, 2010
33/
Topolski R., Związek Harcerstwa Polskiego na Pomorzu Zachodnim w latach 1934 –
       1956.
Szczecin, 1999
34/
Wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich na terenach przygranicznych. Studium na
       przykładzie gminy Myślibórz,
pod red. M. Kłodzińskiego, J. Okuniewskiego. Warszawa, 
       1992.

35/
Wijatkowski W., Ruch naturalny ludności oraz rozwody dla miasta i gminy Myślibórz
      (w latach 1981 – 1996).
Myślibórz, 1998

36/ Wyrębska M., Działalność organizacyjna i pedagogiczna Biblioteki Publicznej Miasta i
      Gminy w Myśliborzu w latach 1947 – 2001.
Szczecin, 2003
37/
Z dziejów Ziemi Myśliborskiej, red. Kazimierz Golczewski. Szczecin, 1966
38/ Zieliński Ł., Myślibórz na przełomie epok 1945 – 1947, w świetle przemian społeczno –
  
      politycznych na Pomorzu Zachodnim.
Szczecin, 2006
39/
25 lat rozwoju kultury w powiecie myśliborskim. Materiały na II sesję popularno –
     naukową. 
Myślibórz, 1971
40/
30 lat Szkoły Podstawowej nr 2 im. Janusza Kusocińskiego w Myśliborzu. Myślibórz,
      1996

 

Dodaj komentarz