Myśla cz. 2. – Podstawowe informacje

Posted by on 28, Listopad 2012 in Artykuły historyczne | 0 comments

Marek Karolczak

Rzeka Myśla – piękno, natura, tajemnice, gospodarka, turystyka, „biały węgiel”.

Co wiemy, a czego nie wiemy o najbardziej fascynującej rzece pogranicza zachodniopomorsko – lubuskiego?

Jakie znamy podstawowe informacje o naszej rzece?

Do chwili obecnej (rok 2012), nie ukazało się żadne całościowe opracowanie poświęcone Myśli. Tylko dwie publikacje zasługują na uwagę. Temat „Myśla” w „Słowniku Gorzowskim” nr 176 i 177, pod red. Zysnarskiego, publikowanym na łamach „Ziemi Gorzowskiej” w 1991 r. Oraz temat „Dolina Myśli” F. Śmierzchalskiego zamieszczony w pracy zbiorowej pod red. L. Agapowa „Wzorcowa sieć korytarzy ekologicznych na przykładzie byłego województwa gorzowskiego” wydanej w 2000 r.  Trzeba otwarcie stwierdzić, że  pod tym względem  wieloletnie zaniedbania, bądź przeoczenia, spowodowały nikłe zainteresowanie tym tematem. Oto kilka najbardziej „drastycznych” przykładów wydawnictw w tej kwestii, tylko z ostatnich lat XXI w. W pracy zbiorowej „Przyroda Pomorza Zachodniego, (wydanie 2002), informacje dotyczące rzeki ograniczają się do bardzo ogólnych  dotyczących jej przebiegu (s. 81), natomiast w tabeli (tab. 10, s. 412) podano jedynie długość, powierzchnię zlewni i średni przepływ roczny. Książka „Gdzie wody czyste – jeziora, rzeki i zalewy” (wydanie 2004) Myślę pomija zupełnie. Najnowsze wydanie pt. „Między Odrą a Myślą” (wydanie 2011), również podaje niewiele informacji o „naszej” rzece. Fragmentaryczne informacje zawierają różne publikacje poświęcone między innymi rzekom. Od Wikipedii, po specjalistyczne i trudno dostępne prace naukowe.  

            Możemy dowiedzieć się z nich, że: Jest to prawy dopływ Odry, którego źródło  stanowi ciek wodny wypływający koło wsi Rychnów (na północ od Rychnowa, 6 km na pd.- zach. od Barlinka) w gminie Barlinek,  powiat myśliborski. Źródło znajduje się  na wysokości 70 m n.p.m. Całkowita długość rzeki to 95,6 km, a powierzchnia dorzecza: 1334 km2  (ciekawostkę może stanowić fakt, że powierzchnia dorzecza jest większa, niż powierzchnia powiatu myśliborskiego która wynosi 1182 km²). Spadek średni: 0,7% m/km, średni przepływ przy ujściu: 2,7m³/s. Maksymalna rozpiętość wahań stanów wody w dolnym biegu wynosi 1,5 m. W tym miejscu musimy odnieść się do bieżącego stanu wody, otóż wydaje się, że w 2011 r. stan wody Myśli jest najwyższy od momentu, kiedy rozpoczęto jego pomiary. Wymaga to jednak dokładnego sprawdzenia danych.

Z internetu możemy się dowiedzieć, o średnim dyspozycyjnym zasobie wody w roku średnio – suchym (1963): SSQ (średnia z przepływów średnich rocznych z wielolecia)[m³/sek] rok 4,77, zima 6,31, lato 3,23, przepływ nienaruszalny 1,15, Qdysp [m³/sek] rok 3,62, zima 5,16, lato 2,08, Vdysp [mln m³] rok 113,85, zima 81,19, lato 32,66.  Średni dyspozycyjny zasób wody:SSQ [m³/sek] rok 4,80, zima 6,24, lato 3,37, przepływ nienaruszalny 1,15, Qdysp [m³/sek] rok 3,64, zima 5,09, lato 2,21, Vdysp [mln m³] rok 114,89, zima 80,07, lato 34,82. Spływ jednostkowy: l/sek/km² rok 2,73, zima 3,82, lato 1,66[1]  Ujście rzeki znajduje się poniżej wsi Chlewice w gminie Boleszkowice, przy słupie granicznym nr. 579, na wysokości  10 m n.p.m. na 629,4 kilometrze rzeki Odry.

            W zlewni Myśli są 24 cieki podstawowe. Nazwa Myśla, urzędowo przyjęta została od wypływu rzeki z jeziora Myśliborskiego. Powyżej tego jeziora odcinki rzeki nazywane są kanałami: Kanał Nowogródek – od jeziora Myśliborskiego do jeziorze Łubie, Kanał Głazów – od jeziora Łubie do jeziora Będzin, Kanał Będziński – od jeziora Będzin do jeziora Kościelne, Kanał Spokojny – powyżej jeziora Kościelne.

Najważniejsze dopływy Myśli noszą następujące nazwy: prawe: Bronny Rów, Pyrzycki Rów, Przykopa, Ostrawica, Kosa (25,8 km), Gniłka, Dar (Sienica) (25,5 km) ,Olchów (44,7 km), lewe: Gniłka, Pręga, Myślański Kanał, Ściniawica, Dolsk (49,5 km), Mystka (55 km). 3 dopływy bezimienne, (pozostały nazwy niemieckie: prawy- Teulones Fliess – koło Reczycy, lewy – Botzesche flit – od Jeziora Postnego, Batzlow Fliess – koło Chwarszczan).

            Według podziału województwa zachodniopomorskiego na regiony fizyczno – geograficzne Myśla przepływa przez Pojezierze Myśliborskie (region – Pojezierze Zachodniopomorskie), Równinę Gorzowską (region – Pojezierze Południowopomorskie) i Kotlinę Freienwalde (region – Pradolina Toruńsko – Eberswaldzka). Według podziału administracyjnego przepływa przez powiat myśliborski: gmina Barlinek 13,8 km (14,4%), Boleszkowice 17 km (17,8%), Dębno 33 km (34,5%),  Myślibórz 8,8 km (9,2%), oraz powiat gorzowski, gmina  Lubiszyn 13,8 km (14,5%), (Tu  należy się pewne wyjaśnienie. Do 1975 r. cała  Myśla płynęła w granicach ówczesnego województwa szczecińskiego. Zmiany administracyjne i utworzenie województwa gorzowskiego, spowodowały, że część byłego powiatu myśliborskiego znalazła się w gminie Lubiszyn, a ta w 1999 r. w województwie lubuskim.) i powiat pyrzycki,  gmina Lipiany 9,2 km (9,6%). Jeżeli chodzi o lasy państwowe, Myśla przepływa  przez lasy Nadleśnictw: Myślibórz, Różańsko i Dębno.

 Pod względem obszarów chronionych  Myśla w swoim górnym biegu przepływa przez obszar chronionego krajobrazu pod nazwą „B Myślibórz”, w środkowym biegu, przez obszar chronionego krajobrazu, „A Dębno – Gorzów” a dolny bieg i ujście znajdują się na terenie Parku Krajobrazowego Ujście Warty utworzonego w 1996 r. Obszar chronionego krajobrazu „B Myślibórz” rzeka Myśla i jej dolina, występują różne zbiorowiska roślinne wodne i bagienne, zbiorowiska leśne: łęgi olszowy i jesionowo – olszowy, jesionowo – wiązowy, ols porzeczkowy, grąd środkowoeuropejski, buczyna pomorska, kwaśna buczyna niżowa, kwaśna dąbrowa, świeży bór sosnowy, bór mieszany sosnowo – dębowy[2] ptaki: zimorodki, siniaki, bociany czarne, gęgawy, perkozy rdzawoszyje, żurawie, kania czarna i ruda, puszczyki, pójdzki i płomykówki, nietoperze, ryś, bobry, traszka grzebieniasta.   Oprócz typowych zwierząt leśnych występują wydra i żółw błotny, oraz większość gatunków ryb typowych dla środowiska rzecznego. Hodowla pstrągów. Nad Myślą przy ujściu do Odry, w jej środkowym i górnym biegu znajduje się obszar natura 2000 z Obszarami Specjalnej Ochrony Ptaków (OSO) Ostoja Witnicko – Dębniańska PLB 320015, dolina rzeki Myśli i Kosy. Miejsca gniazdowania i żerowania ptaków. Pow. 30 921 ha, Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk (SOO) ostoja siedliskowa Gogolice – Kosa, pow. 1 425 ha, obszar obejmuje dolinę Myśli i Kosy występują tu: łęgi, zbiorniki wodne, torfowiska, trzęsawiska, żółw błotny, kumak nizinny, wydra, bóbr, żurawie, zimorodek. Pojezierze Myśliborskie, PLH 320014, pow. 4 296 ha,  i Dolna Odra, PLH 320037, pow. 29 340 ha[3]. W pobliżu Gudzisza  użytek ekologiczny  „Torfowisko Gudzisz”            Położony jest na południe od wsi Gudzisz, Leśnictwo Reczyce, oddz. 197g, Leśnictwo Drzewice, oddz. 212 b, obręb leśny Namyślin, Nadleśnictwo Dębno. Użytek znajduje się na Obszarze Chronionego Krajobrazu „A” Dębno – Gorzów. Obszar 15,73 ha. Jest to kompleks mokradeł i 3 niewielkie jeziorka śródleśne – jeziorko torfowiskowe Żurawie – zarastające, na którym rośnie wierzba biała (obw. 650 cm), jeziorko Madeja – siedlisko żurawi, bociana czarnego, perkoza rdzawoszyjego. Bogata szata roślinna: płaty osoki aloesowej, grążel żółty, oraz torfowiska i płaty roślinności wodnej, szuwarowej, mszarnej i zaroślowej z wierzbą i olsem porzeczkowym. Występują tu liczne rzadkie i chronione gatunki roślin i zwierząt. Zadaniem użytku jest ochrona procesu sukcesji pierwotnej polegającej na zarastaniu zbiornika wodnego i rozwoju torfowiska. Na terenie użytku znajduje się złoże torfu mechowiskowego „Chwarszczany” o zasobach 183 000 m3, gytii ilastej 205 000 m3, miąższość do 2,8 m.[4]

Między Gudziszem a Reczycami przy „Modrzewiowym Lesie”– punkt widokowy „Koniec Świata”.

     Nad Myślą i w Myśli  znajdują się pomniki przyrody: Lipa szerokolistna Tilia grandifolia, obwód 435 cm, wys. 26 m, na cmentarzu komunalnym w Namyślinie, działka nr  227.[5] Lipa została posadzona w 1826 r. na grobie nadleśniczego Lindstädt, aby upamiętnić jego nazwisko. Dwa polodowcowe granitowe głazy narzutowe w korycie Myśli na zachód od wsi Reczyce. Pierwszy „Hipopotam” długość ok. 4 m, szer. ok. 1,5 m, wys. od dna ok. 1,5 m. Leży w zakolu rzeki.  Drugi głaz, o regularnych rozmiarach ok. 1,5 m. Leży ok. 100 m poniżej pierwszego. Działka nr 26 Reczyce.[6]                       

        Proponowane obiekty przyrodnicze do ochrony na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu „A” Dębno – Gorzów, w gminie Boleszkowice: Rezerwat Przyrody „Torfowisko Gudzisz”. Stanowiska dokumentacyjne przyrody nieożywionej: „Dolina Myśli” i „Kamienne Dno”.Pomniki przyrody: wiąz polny w Namyślinie i wiąz w Gudziszu.

Na uwagę zasługuje tak zwany „Dąb Pokoju”, Friedeneiche znajdujący się na skrzyżowaniu dróg z Namyślina do Kostrzyna i Drzewic (leśnej). Dąb został posadzony dla uczczenia zakończenia wojny francusko – pruskiej w 1871 r. Wojna zakończyła się zwycięstwem Prus, i w konsekwencji zjednoczeniu Niemiec pod ich przewodnictwem. W okresie międzywojennym miejsce to było traktowane jako punkt spotkań zakochanych.

Okazałe drzewa to 2 lipy przy moście na Myśli o obwodach pni 350 i 300 cm.

            Stare zadrzewienia przydrożne znajdują się na terenie stacji kolejowej – aleja klonowa i na wsi – aleja lipowa.

            Na rzece funkcjonuje szlak kajakowy nr 220 o długości 85 km, opisany przez Narcyza  Bondyra (jak do tej pory jest to jedyny opis szlaku wydany drukiem).  Początek szlaku rozpoczyna się na  plaży miejskiej w Lipianach a następnie przebiega przez następujące miejscowości i jeziora: – Jezioro Wądół – Jezioro Kościelne – Jezioro Będzin – Głazów – Jezioro Łubie –  Dąbrowa –  Czółnów – Jezioro Myśliborskie – Myślibórz – Jezioro Wierzbnickie – Myśliborzyce – Wierzbówek – Zarzecze – Staw – Mystki – Dolsk – Barnówko – Mostno – Cychry – Dargomyśl – Chwarszczany – Gudzisz – Reczyce – Namyślin – Chlewice – ujście do Odry – koniec szlaku. Rzeka ma kręty bieg, brzegi są często urwiste, porośnięte lasem, podmywane przez nurt. Głębokość koryta przekracza 1 m, szerokość do ok.25 m, dno głównie piaszczyste. Średnia prędkość spływu: 2,74 km/h. Miejscami rzeka ma charakter górski.

            Na rzece znajduje się około 60 budowli technicznych i hydrotechnicznych takich jak: jazy – 6, przepusty – 3, mosty kolejowe – 5, drogowe betonowe – 23, drewniane – 9, młyny – 2, oraz MEW (małe elektrownie wodne), których jest 6 (Barnówko, Dargomyśl, Chwarszczany, Gudzisz, Reczyce i Namyślin), dawniej na rzece znajdowało się znacznie więcej młynów wodnych (Lipiany, Myślibórz, Zarzecze, Dolsk – młyn szachulcowy nad Myślańskim Kanałem, Barnówko, Dębno, Chwarszczany, Namyślin), w Reczycach znajdowała się kuźnica żelaza, a w Gudziszu folusz. W pobliżu rzeki znajdują się 2 kopalnie kruszyw (żwirownie) Gudzisz – 2,5 ha i Wyszyna 0,5 ha., oraz w Barnówku największa w Polsce kopalnia ropy naftowej i gazu ziemnego w Polsce!!!

            Stan czystości rzeki można ocenić na podstawie badań przeprowadzonych w 1994 r. w 3 punktach pomiarowo – kontrolnych: Myślibórz – 65,4 km, Dolsk – 43,2 km, Chlewice -1,7 km. Wyniki przedstawiały się następująco: substancje organiczne – II kl. czystości, zasolenie-III kl.,zawiesiny- I kl., nutrieny III kl., metale I kl., saprobowość II, III i I kl., stan sanitarny pozaklasowy. Oraz badań z 1996 r. przeprowadzonych przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gorzowie Wlkp. W 2. punktach pomiarowo – kontrolnych, w Dolsku i Namyślinie. Wyniki badań są następujące: według cech fizyczno – chemicznych: NON, III kl., saprobowości: II, II kl., stanu sanitarnego: NON, NON. Stan czystości osadów rzecznych określono na podstawie badań w latach 1991 i 1994 na stanowisku badawczym nr. 46 w Namyślinie. Zostały one przeprowadzone przez  Centralne Laboratorium Chemiczne Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie na zlecenie Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska, Wykazały podwyższone zawartości metali ciężkich: bar, miedź, chrom, rtęć, ołów, cynk, stront. W 2000 r. stwierdzono w Barnówku za śluzą na długości 2 – 3 km bardzo duże zanieczyszczenia odprowadzanymi do niej ściekami.  Na tym odcinku rzeki znajdują się stawy rybne. Obecnie, największe zagrożenie ekologiczne stanowi ferma gęsi w okolicy miejscowości Staw. Projektowany korytarz ekologiczny Dolina Myśli jako tzw. korytarz wewnętrzny. Dolina Myśli z systemem jezior i terenów podmokłych pełni funkcję korytarzy ekologicznych o znaczeniu regionalnym. Są to naturalne drogi migracji zwierząt związanych z ekosystemami wodnymi, często pomiędzy odległymi strefami faunistycznymi oraz naturalne powiązania pomiędzy istniejącymi i proponowanymi przyrodniczymi obszarami chronionymi. Układ rzeczno – jeziorny Myśli  odgrywa dużą rolę jako łącznik ważnych ogniw krajowego systemu obszarów chronionych.



[1]Dane za: Aktualizacja „Programu małej retencji do 2015 roku na terenie województwa zachodniopomorskiego“ Wraz z planem realizacyjnym pierwszego etapu. Szczecin listopad 2008 r. s. 22 – 24,  www.zzmiuw.home.pl

[2] Między Odrą a Myślą. Krajobraz przyrodniczy i kulturowy południowo – zachodniej części województwa zachodniopomorskiego, pod red.A. Stachak, Szczecin 2011, s. 213.

[3] J.w. s. 221 – 222

[4]Rozporządzenie nr 14 Wojewody Gorzowskiego z dnia 10.12.1998 r. (Dz. U. Województwa Gorzowskiego nr 20/1998, poz. 268)

 [5]Zarządzenie nr 34 Wojewody Gorzowskiego z dnia 12.06.1989 r. (Dz. U. Województwa Gorzowskiego nr 11/1989, poz. 194.)

 [6]Uchwała nr VII/44/2003 Rady Gminy Boleszkowice z dnia 24.04.2003 r. (Dz. U. Województwa Zachodniopomorskiego nr 44/2003, poz. 711

 

 

 

Dodaj komentarz